Neden Dayanışma Temelli Ekonomik Uygulamalar?

Günümüzde, belki daha önce hiç olmadığı kadar çok insan kapitalizmin yaşamımızı ve gezegenimizi bir metaya çevirdiğini fark ediyor. Doğal olarak sürdürülebilirliği olmayan, toplumsal bakımdan da adaletsiz bir sistem ve gezegendeki herhangi bir yerde tüm insanların mutluluğu ve saygınlığını güvence altına alamıyor. Carlos Askunze, REAS İspanyol dayanışma ekonomisi ağı.

Toplumsal Dayanışma Ekonomisinin kökeni çok eskiye dayalı olsa da, (bir çok insan topluluğunda çeşitli karşılıklı işbirliği biçimleri, işçi sendikaları, toplumsal ekonomi vb. biçimlerde rastlanmaktadır) günümüzdeki ağ hareketinin temeli olarak Toplumsal Dayanışma Ekonomisi terimi yakın zamanda ortaya çıkmıştır.

Son otuz yılda, dünya çapında dayanışma temelli ekonomik uygulamalarda aşağıdakileri kapsayan çeşitli nedenlerle bir patlama oldu:

Dünya genelinde giderek daha fazla artan sayıda kişi, yaşam koşullarında kötüleşme ve derinleşen yoksullukla karşı karşıya.

Kapitalizmin mantığıyla insanlar ve toplum, sömürülecek kaynaklar haline geldi. Emek ya da toplumsal ilişkiler bakımından değerleri, karlardaki artışa etkileri boyutuna indirgendi.

Doğal zenginlikleri talan etmeye dayalı, yoğun, yayılmacı, çizgisel ekonomik modelin sonucunda ortaya çıkan ve doğal çevreyi derinden etkileyen bozulma, yaygın kirlilik ve iklim değişikliği biçiminde kendini gösterdi.

Bu bağlamda, tabandan gelen dayanışma temelli ekonomik inisiyatifler ortaya çıkarak çok uzun zamandır var olan uygulamaları ve kültürel özellikleri yeniden keşfedip, yeni teknolojileri ve diğer çağdaş, iyileştirici ve esnek kaynakları kullanarak yeniledi ve güncel koşullara uyarladı.
Toplumsal Dayanışma Ekonomisi, ekonomik, toplumsal, çevresel, politik, topluluklara ilişkin ve bütünsel boyutları içeren geniş bir uygulamalar bütününü kapsar.

TDE’nin yerel deneyimlerin, tarihsel, kültürel ve politik/ekonomik gerçekliklerin çeşitliliğine gösterdiği saygı dikkate alındığında, tanımında farklılıklar bulunur. Her durumda, dünya çapında paylaşılan genel değerler ve ilkeler bulunmaktadır. Son yıllarda küresel bir TDE hareketi başladı ve bu hareket, pazar odaklı kapitalizme karşı hızla büyüyen, dönüştürücü ve yurttaşlar öncülüğünde yürütülen bir alternatif ortaya koydu. Bu hareket, insanlara ve gezegene hizmet eden bir ekonomi ve toplum düzeni kurmaya yönelik bir sistem değişikliğini hedefler. TDE, temelini giderek uluslararası ağlara eklemlenen, dayanışma, adalet, insan ve gezegen hakları, kendi kaderini belirleme, karşılıklılık ve işbirliğine dayalı geniş bir politik (ancak ideolojik olmayan) çerçeveye sahip, yerel kökenli inisiyatiflerden alır.

 

Toplumsal Dayanışma Ekonomisi Nedir?

RIPESS üyelerine göre Toplumsal Dayanışma Ekonomisinin tanımı: (RIPESS’in kıtasal üye ağları arasındaki 2013’te başlayan diyalog sürecinin parçası olarak, 2015’te çıkardığı Toplumsal Dayanışma Ekonomisi için Küresel bir Tasarı: Kavramlar, Tanımlar ve Çerçevelerde Yakınlık ve Farklılıklar adlı yayınından)

Toplumsal Dayanışma ekonomisi kapitalizme ve diğer devlet güdümündeki sistemlere bir alternatiftir. TDE’de sıradan insanlar, insan hayatının ekonomik, toplumsal, kültürel, politik ve çevresel her boyutunu şekillendirmede etkin bir rol oynar. TDE ekonominin tüm alanlarında varolur: üretim, finans, dağıtım, değişim, tüketim ve yönetişim. Aynı zamanda TDE, kamusal, özel ve üçüncü sektörleri kapsayan toplumsal ve ekonomik sistemi dönüştürmeyi amaçlar. TDE sadece yoksullara yönelik olmamakla beraber, toplumun tüm sınıflarını kapsayan eşitsizliklerin üstesinden gelmek için çabalar. TDE var olan sistemimizdeki en iyi uygulamaları (verimlilik, teknoloji ve bilginin kullanımı gibi) alıp onları farklı değer ve amaçlara sahip toplulukların refahına hizmet edecek biçimde dönüştürme yetisine sahiptir.

(…) TDE, temeldeki baskıcı yapıların ve asıl sorunların dokunulmadan kaldığı yüzeysel değişikliklerin ötesine geçen, sistemsel dönüşümü amaçlar.

RIPESS’in Toplumsal Dayanışma Terimini Kullanımıyla İlgili Bir Not

“Toplumsal Dayanışma Ekonomisi” terimi 90’lı yılların sonunda kullanılmaya başlandı. Daha sonra RIPESS ağına dönüşecek olan bileşenlerin 4 Temmuz 1997’de Peru’nun Lima kentindeki ilk toplantısında, 30’dan fazla ülkeden gelen katılımcılar, daha geleneksel toplumsal ekonomi yapılarıyla (kolektif girişimler – dayanışma ekonomisinin bir sektörü) topumsal dayanışma ekonomisi uygulamaları ve topluluklarının daha bütünsel ve alternatif yaklaşımları arasında güçlü bir eklemlenme olması gerektiği konusunda anlaşmaya vardılar. Aslında, Aralık 2002’de RIPESS ağı resmi olarak ilan edildiğinde Fransızca ve İspanyolca konuşan ülkelerin çoğunda “Toplumsal VE Dayanışma Temelli Ekonomi” ifadesi kullanılıyordu, ancak RIPESS resmi adında bu ifadeyi değiştirip, dayanışma ekonomisinin toplumsal ekonominin ötesine geçen dönüştürücü sistem değişimi amacını vurgulamayı seçti. Yine de bir çok ağ Dayanışma Ekonomisi terimini kullanmayı sürdürüyor ve kurumlar TDE’nin açılımı olarak “Toplumsal ve Dayanışma Temelli Ekonomi” ifadesini kabul ediyor.

Toplumsal dayanışma ekonomisi ve bölgesel bağlamlar

RIPESS farklı kıta ve ülkelerin farklı politik, kültürel ve tarihsel gerçekliklerinin terminolojiye, stratejilere ve giriş noktalarına esnek bir yaklaşım gerektirdiğini göz önünde bulundurur.
Afrika: RIPESS’in en güçlü olduğu Afrika’nın Fransızca konuşulan bölümünde kullanılan ifade, toplumsal ve dayanışma temelli ekonomidir. Örneğin Ekim 2014’te Mali’de kabul edilen Toplumsal ve Dayanışma Temelli Ekonomiyi Destekleme Amaçlı Ulusal Politika (PNESS) metni TDE terminolojisini kullanıyor.

Asya: Asya Dayanışma Ekonomisi Konseyi (ASEC), dayanışma ekonomisinin tedarik zincirlerini oluşturma gereksinimiyle, toplumsal ekonomik girişimi bir başlangıç noktası olarak kabul eder.
Avrupa: toplumsal ekonomi ve kooperatifçilik genellikle Avrupa’da güçlü bir biçimde temellenmiştir ve dayanışma ekonomisinin dönüştürücü çerçevesinin öncülünü oluşturur. Genel olarak AB’de, toplumsal ekonomiye kurumsal düzeyde duyulan ilgi ve yerel düzeyde verilen destek artmakta, dayanışma ekonomisi temelli kendiliğinden girişimler giderek daha fazla tanınmaktadır.

Latin Amerika ve Karayipler: RIPESS-LAC dayanışma ekonomisi çerçevesini kullanır. Tanımda bazı farklılıklara karşın, örgütün etik ilkelere dayalı bir merkezin çevresine örülen sistemsel ve dönüştürücü ajandası konusunda geniş tabanlı bir uzlaşma oluşmuştur.

Kuzey Amerika: Quebec kenti, toplumsal ekonomi kavramını geliştirerek, pratiğe yönelik, yerel ve bölgesel olarak temellenen bir dönüşüm hareketi yaratmayı amaçlıyor. Kanada’nın geri kalanında yerel ekonomik gelişmenin bölgesel çerçevesi vurgulanıyor. ABD bu konuda tamamen boş bir sayfayla başladı ve ABD Dayanışma Ekonomisi Ağı, özellikle kesin bir dönüştürücü hareket olarak dayanışma ekonomisi çerçevesinde çalışmayı seçti.

Toplumsal Dayanışma Ekonomisinin Değerleri

Toplumsal dayanışma ekonomisi, insanların ve gezegenin refahını kar artışı ve bilinçsiz ekonomik büyüme karşısında öncelikli gören, etik ve değer temelli bir yaklaşımdır.

RIPESS kuruluş metninde ifade edilen aşağıdakileri kapsayan değerleri yeniden onaylar:
İnsancıllık / Demokrasi / Dayanışma / Katılımcılık / Yerellik / Çeşitlilik / Yaratıcılık / Sürdürülebilir Kalkınma / Herkes için eşitlik ve adalet / Ülkeler ve halklar için saygı ve bütünleşme / Çoğulcu ve dayanışmacı bir ekonomi

Bu kavramlarla ilgili daha fazla bilgi için:

The “Global Vision for a Social Solidarity Economy: Convergences and Differences in Concepts, Definitions and Frameworks“,2015, RIPESS

Social Solidarity Economy and related concepts. Origins and Definitions: An International Perspective, Yvon Poirier, 2014

X
X