(Akdeniz Yerel ve Dayanışma Temelli Agroekoloji Ortaklıkları Eğitim El Kitabından)

1.1 KGS Nedir?

Katılımcı Güvence Sistemi (KGS) kolektif olarak yönetilen bir onay sistemidir. İçerdiği bütün öznelerin etkin katılımıyla, şeffaflık ve güven temelinde çalışarak üreticilerini ve ürünlerini kolektif olarak belirlenmiş ölçütlere göre seçer ve sertifikalandırırlar.

KGS şunları amaçlar:

– Tüketiciler için güvenli ürüne ulaşma olanaklarını güvenceye almak
– Üreticiler ve tüketiciler arasında doğrudan iletişimi sağlamak
– Küçük ölçekli çiftçiler/üreticiler için daha iyi pazarlama olanaklarının güvenceye almak
– Küçük ölçekli çiftçileri desteklemek ve agroekolojiye önayak olmak
– Dayanışma temelli grupları ve ağları desteklemek
– Gıda sisteminin farklı özneleri arasında bilgi ve beceri paylaşımını kolaylaştırmak
IFOAM’dan KGS’nin özet bir tanımı: “Katılımcı Güvence Sistemleri (KGS) yerel odaklı kalite güvence sistemleridir. Paydaşların etkin katılımıyla üreticileri sertifikalandırır ve güven, toplumsal ağlar ve bilgi paylaşımı temelleri üstüne kuruludur.”

1.2 KGS’nin Başlangıcı

KGS’nin dünya çapında tanımlanması ve uygulanması, organik gıda hareketinin, özellikle IFOAM’ın öncülüğünde gerçekleşti. Katılımcı Güvence Sistemi (KGS) terimi ilk olarak 2004’te Brezilya’nın Torres kentinde IFOAM ve MAELA (Latin Amerika Agroekoloji Hareketi) tarafından düzenlenen “Alternatif Sertifikalandırma Atölyesi” sırasında kullanıldı. Atölye çalışmasında, KGS’nin gelişimi bir öncelik olarak tanımlandı ve bu amaçla KGS Uluslararası Çalışma Grubu kuruldu. Bu grup şu anda IFOAM altında resmi bir birim olarak tanımlanmıştır.
IFOAM’ın 05.02.2018 tarihindeki tahminlerine göre: “Dünya çapında 115’i kuruluş aşamasında, 127’si tam olarak çalışır durumda, en az 311.449 çiftçi ve 76.750 sertifikalandırılmış üreticinin katılımıyla en az 241 KGS girişimi bulunmaktadır. KGS girişimleri 66 ülkede var olup, bunlardan 43’ünde tam olarak çalışır durumdadır.” https://www.ifoam.bio/en/pgs-maps

1.3 KGS’nin ana taşıyıcıları

KGS Yerel ve Dayanışma Temelli Agroekoloji Ortaklıklarının bir çok özelliğini devralmıştır. Ana taşıyıcı olarak gıda egemenliği, dayanışma ekonomisi ve agroekoloji temellerine dayanır.

1.4 Paydaşlar Kimlerdir?

KGSler tüm ortaklarının etkin katılımını gereksinir ve cesaretlendirir. Bütün bu birey ve grupları, uzun süreli ilişkilere dayanarak güçlendirmeyi ve onlara sorumluluk kazandırmayı amaçlar. Farklı grupların hangilerinin ne biçimde sisteme katılacağı, yapının bölgesel/yerel koşullarının belirlediği özelliklerine ve seçimlerine bağlıdır.

KGS, katkılarının çerçevesini belirleyerek, potansiyel bakımdan gıda sisteminin bütün öznelerini kapsayabilir:

  • Çiftçiler/Üreticiler: Önceliklere bağlı olarak, küçük ölçekli çiftçiler, üretici kooperatifleri/kolektifleri, gıda işleyicileri… gibi gruplardan birine öncelik verilebilir.
    Tüketiciler: Temiz ve sağlıklı gıda üretiminden doğrudan faydalanan grup olarak tüketiciler, KGS’nin en önemli öznelerinden biridir. Tüketiciler KGS’ye bireysel ya da Topluluk Destekli Tarım/ Yerel ve Dayanışma Temelli Agroekoloji Ortaklıkları aracılığıyla katkıda bulunabilir. Bir KGS sisteminde çiftçiler de dahil olmak üzere herkesin tüketici sayıldığı dikkate alınmalıdır.
    Satın Alıcılar: kolektif karara bağlı olarak, bunlar bağımsız işletmeler, kurumsal alıcılar, restoranlar … vb. olabilir.
  • Yerel ve Dayanışma Temelli Agroekoloji Ortaklıkları: Topluluk Destekli Tarım grupları, kooperatifler, diğer etik satın alma grupları.
  • Araştırmacılar ve aktivistler.
  • Sivil toplum örgütleri
  • Ulusal ya da yerel yöneticiler/karar alıcılar.

1.5 KGS ve üçüncü tarafa dayalı organik sertifikalandırma

KGS, her iki sistem de öncelikle doğa dostu üretimi ve sağlıklı ürünleri güvence altına almayı amaçladığı için, sıklıkla üçüncü tarafa dayalı organik sertifikalandırma sistemlerini tamamlayıcı olarak görülmektedir.

Ancak bir çok kişi, KGS ekonomik anlamda ve izlenenen süreçler bakımından küçük ölçekli çiftçiler/köylüler için daha erişilebilir olduğundan, KGS’yi organik sertifikalandırmaya bir alternatif olarak görür. Gerçekten de, aynı hareketten kaynak bulan ve benzer esinlenmelerle amaçlara sahip olan KGS ve üçüncü taraf organik sertifikalandırma birlikte var olabilir ve birbirlerini destekleyebilir. KGS’ye katılan bir çok üretici aynı zamanda üçüncü taraf sertifikasyonuna da sahip olabilir. Aynı zamanda, KGS’nin üretici ve tüketiciler arasında sağladığı şeffaf ve samimi ortamın, üçüncü taraf sertifikasyonuna eklemlendiğinde fazladan bir güven unsuru yarattığı da öne sürülmektedir (Mayıs 2008).

1970’lerde dünyanın değişik yerlerindeki organik sertifikasyon sistemleri, bizim bugün KGS olarak adlandırdığımız sistemlere çok benzer şekilde işliyordu. Bu gruplardan bazıları, örneğin Fransa’daki Nature et Progrès hala KGS’yi uyguluyor.

1.6 KGS’nin faydaları

Yukarıda belirtildiği gibi KGS, çoğunlukla çok pahalı ve/veya bürokratik olarak görülen üçüncü taraf sertifikasyona kıyasla, küçük ölçekli çiftçiler için daha ulaşılabilir olarak görülüyor.
KGS agroekolojik etkinlikleri üçüncü taraf organik sertifikasyona göre daha fazla destekleyebilir.

Çiftçiler sertifikasyon işlemlerini yürüten şirketlerin yeterince bağımsız olmadığını kabul etmekte ve tüketiciler de denetimlerin güvenilirliğini sorgulamaktadır. KGS, sürece katılan tüm paydaşları sorumlu tutarak ve güçlendirerek, hem tüketicilere hem de üreticilere güven vermektedir.

KGS, bir kolektif mülkiyet anlayışı oluşturarak tüketiciler arasında etkin yurttaşlığı ve işbirliğini destekler. Yurttaşların birbiriyle iletişim kurma, katılımcılık ve kolektif sorun çözme becerilerini geliştirir.

KGS çiftçinin emeğinin ve toplumsal statüsünün değerini tanıyarak toplumsal katılımı destekler.

KGS üreticilere ürün çeşitlendirme, paketleme, agroekolojik teknikler, toplumsal ağlara ulaşma, ürünlerini tanıtma vb. konularda yardımcı olarak, çiftçilik uygulamalarını geliştirir.
KGS gıdalarının kaynağı, çiftçilerin koşulları, üretim yöntemleri ve gıda sistemlerinin sosyoekonomik arka planı hakkında farkındalık yaratarak tüketicilerin eylemliliğini geliştirir.

KGS aynı zamanda tüketiciler için ürünlerin kalitesini de güvence altına alır.

1.7 Çalışmaya ilişkin değerler

KGS bir çok toplumsal değerden temelini alan bir yapıdır:

  1. Demokrasi: Bütün öznelerin (tüketiciler, üreticiler, kolaylaştırıcılar) ortaklaşa ve şeffaf karar alma yoluyla katılımını sağlama.
  2. İşbirliği ve dayanışma: Yerel ve Dayanışma Temelli Agroekoloji Ortaklıklarından beklenen başlıca çıktılar.
  3. Şeffaflık. Güven oluşturmak için önemli.
  4. Empatik iletişim: Kolektif eylem için gerekli.
  5. Dinamizm ve esneklik: Katı yapılara ve kurallara tercih edilmelidir.

1.8 KGS’nin değişik türleri

KGS fikri basit ve sezgisel olsa da, her koşul ve ihtiyaçlar farklı olduğu için, çözümler çok çeşitlidir:

  • Coğrafi kapsam: en yerelden ulusal düzeye.
  • Tüzel kişilik ya da taban hareketi yapılanması.
  • Ücretli personel ya da katılımcılara mümkünse ödemeler olup olmaması.
  • Mümkünse devlet tarafından tanınma ya da tanınmama.
  • IFOAM tarafından tanınma ya da tanınmama.
X
X